โดย….สาธิต บวรสันติสุทธิ์, CFP นักวางแผนการเงิน
จำได้นะ ตอนเด็กๆเรียนหนังสือ ก็เฝ้ารอเมื่อไหร่จะได้เรียนจบเป็นผู้ใหญ่ซักที เบื่ออ่านหนังสือเตรียมสอบ พอเป็นผู้ใหญ่ทำงาน ต้องวิ่งตามเป้าทุกเดือนเหมือนหมาล่าเนื้อ (เครียดจนขนาดเกษียณแล้วยังเอามาฝันว่า “ยังขาดเป้าอีกเยอะ” ทำเอาสะดุ้งตื่นหลายปี) ก็ฝันอยากเกษียณเร็วๆจะได้พักผ่อนบ้าง แต่พอเกษียณจริงๆ มีความสุขได้พักผ่อนอย่างที่หวังแค่ 2 – 3 อาทิตย์
หลังจากนั้น ก็เริ่มเบื่อ เวลาว่างเยอะมาก เครียดด้วย เงินที่เก็บจะพอใช้อีกซักกี่ปี แล้วถ้าเกิดเจ็บป่วยขึ้นมา จะมีเงินพอรักษามั๊ย ยิ่งข้อมูลบอกว่า อายุเฉลี่ยของคนไทยสูงขึ้น กว่าจะแก่ตายอาจอีก 30 – 40 ปี นานพอๆกับอายุทำงานเลย ขนาดทำงาน มีเงินใช้ สุขภาพแข็งแรง ยังเครียด แล้วตอนเกษียณ งานไม่มี เงินไม่มี สุขภาพมีแต่ปัญหา สิ่งที่อยากทำมากที่สุด คือ
“กลับไปทำงานที่เป็นอิสระ เป็นนายของตัวเอง” เหตุผลหลักๆไม่ใช่เพือหาเงินอย่างเดียว แต่เพือให้รู้สึกว่าชีวิตเรายังมีคุณค่า
ตอนเกษียณจริง สิ่งที่ตัวเองได้รู้ คือ “เป้าหมายของการเกษียณไม่ใช่การหยุดทำงาน แต่คือการมีอิสรภาพในการเลือกว่าจะทำงานหรือไม่”
สรุป ก็คือ เปลี่ยนจาก
“รูปแบบชีวิตจากเดิมที่หวังไว้ คือ เรียน ทำงาน เกษียณ พักผ่อน เป็น รูปแบบชีวิตที่อยากได้จริง เรียนรู้ ทำงาน พัฒนาทักษะ พัก ทำงานรูปแบบใหม่ สร้างคุณค่า เรียนรู้ต่อ ใช้ชีวิตอย่างสมดุล”
เงินไม่ใช่คำตอบทั้งหมด
พอมาหางานวิจัยดู ก็สอดคล้องกับประสบการณ์ที่เจอ อย่างเช่น
-
• งานวิจัย Harvard Study of Adult Development พบว่าความสัมพันธ์ที่ดี จุดมุ่งหมายในชีวิต และสุขภาพ มีความสัมพันธ์กับความสุขในระยะยาวอย่างมาก
-
• งานวิจัยจากพื้นที่ Blue Zones ชี้ว่าผู้สูงอายุที่ยังมีกิจกรรม มีสังคม และรู้สึกว่าตนเองมีคุณค่า มักมีคุณภาพชีวิตและอายุยืนกว่าค่าเฉลี่ย
รูปแบบชีวิตเพื่อการเกษียณยุคใหม่ที่น่าจะตอบโจทย์ชีวิตได้ดีกว่า
1. Financial Independence มีสินทรัพย์สร้างรายได้เพียงพอสำหรับค่าใช้จ่ายพื้นฐาน
2. Flexible Retirement ลดเวลาทำงาน ไม่จำเป็นต้องหยุดทั้งหมด
3. Encore Career เริ่มอาชีพใหม่ที่สอดคล้องกับประสบการณ์ ความสนใจ หรือการสร้างประโยชน์ให้สังคม
4. Portfolio Life มีหลายบทบาทในเวลาเดียวกัน เช่น ที่ปรึกษา นักลงทุน ผู้สอน อาสาสมัคร ผู้ประกอบการรายย่อย ฯลฯ
เกษียณสุขแบบยั่งยืน 5 มิติ
เกษียณสุขในตอนนี้จึงไม่ใช่เรื่องเงินอย่างเดียว เกษียณสุขที่ดี คือ มีอิสรภาพทางการเงิน มีสุขภาพที่ดี มีสังคม มีอิสรภาพในการดำเนินชีวิต มีคุณค่า เราจะมีได้ ต้องพร้อมด้วยทุนชีวิต 5 ด้าน
1. ทุนมนุษย์ (Human Capital) คือ มีความสามารถในการสร้างรายได้ ไม่จำเป็นต้องเป็นลูกจ้าง อาจเป็นอาชีพเสริมที่พัฒนามาจากงานอดิเรก หรือ สิ่งที่เพิ่งสนใจ ก็ได้ อย่างเช่น ตอนนี้ภาครัฐมีโครงการ “TH-AI Passport” ประตูสู่ AI ระดับโลกสำหรับคนไทยอายุ 15 ปีขึ้นไป โดยสามารถลงทะเบียนล่วงหน้าเพื่อรับสิทธิ์ใช้งาน AiPASS แพลตฟอร์มที่รวม AI Pro Model ชั้นนำไว้ในที่เดียว เตรียมพร้อมเปิดใช้งานอย่างเป็นทางการ 31 สิงหาคม 2569
2. ทุนทางการเงิน (Financial Capital) คือ มีอิสรภาพทางการเงิน มีรายได้ประจำเพียงพอสำหรับรายจ่ายประจำ และค่าใช้จ่ายที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต
3. ทุนสุขภาพ (Health Capital) คือ การมีสุขภาพที่ดี คำที่อยู่ในใจผมเสมอ “เมื่อเรามีสุขภาพดี เราจะมีทุกอย่าง เมื่อเรามีสุขภาพแย่ เราจะเสียทุกอย่าง”
4. ทุนแห่งจิตใจ (psychological capital) คือ การมีสุขภาพจิตที่ดี 4 ประการที่ช่วยเสริมสร้างความเป็นอยู่ที่ดีและประสิทธิภาพในการใช้ชีวิต ได้แก่ ความหวัง ความเชื่อมั่นในตนเอง ความยืดหยุ่น และการมองโลกในแง่ดี
5. ทุนทางสังคม (Social Capital) คือ การมีสังคม มีเพื่อนฝูง ทำให้เราได้เปิดโลกชีวิต ได้เรียนรู้สิ่งใหม่ ได้เห็นโอกาสใหม่ๆ ได้ทำสิ่งใหม่ๆ สุดท้าย คือ ความรู้สึกว่า “ชีวิตเรามีคุณค่าเยอะกว่าที่เราคิด”
6. ทุนแห่งคุณค่า (Legacy Capital) คือ การสร้างคุณค่าให้สังคม ไม่ใช่แค่เรื่องมรดกที่จะให้ลูกหลาน แต่เราจะทำอะไรให้สังคมได้บ้าง ไม่จำเป็นต้องเป็นเรื่องใหญ่ แค่สิ่งเล็กๆน้อยๆที่ทำก็มีประโยชน์ อย่างเช่น การเขียนบทความสั้นๆลงสื่อต่างๆ มีคนอ่านมากหรือน้อยไม่สำคัญ อย่างน้อยตอนเราเขียน เราอ่าน เราได้ความรู้ ได้บริหารสมอง และไม่แน่ บทความที่เราเขียน สิ่งที่เราสื่อ อาจเปลี่ยนชีวิตคนบางคนก็ได้ แม้แค่คนเดียว ก็คุ้มเกินคุ้มแล้ว
หากขาดด้านใดด้านหนึ่ง ความสุขหลังเกษียณอาจลดลง แม้มีทรัพย์สินจำนวนมาก
บทสรุป
การเกษียณที่ดีที่สุด จึงไม่ใช่ “การหยุดทำงาน” แต่คือ “การไม่จำเป็นต้องทำงานเพราะความจำเป็นทางการเงิน” ขณะที่ยังมีโอกาสเลือกทำงานที่สร้างคุณค่าให้กับตนเองและสังคม
———————————————————————————————————————————————————–
