HoonSmart.com>>เปิดมุมมอง 4 ผู้นำผ่าทางรอดตลาดทุนยุค “ดิจิทัล-AI” ครองเมือง ชี้ไทยเพิ่งก้าวหน้าแค่ 40% ติดล็อกกฎหมายอนาล็อก เตือนภัยพฤติกรรมแห่ตามกัน-โจมตีไซเบอร์ช่วงวันหยุด แนะปั้น “Digital Wallet” รวมพอร์ตทุก บล.-บลจ. ควบคู่สร้าง “AI Investment Coach” เทรนรายย่อย ด้าน “เลขาฯ ก.ล.ต.” ลั่นทุกภาคส่วนต้องเร่งปรับตัวสู้ศึกตลาดโลก ย้ำใครหยุดนิ่งเตรียมถูกกลืน
ในเวทีเสวนา “Steering The Shift: The Journey to Technology-Power Capital Market” โดยวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิระดับแถวหน้าของวงการตลาดทุนไทย ประกอบด้วย ศาสตราจาร์ย ดร.พรอนงค์ บุษราตระกูล เลขาธิการ สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหละกทรัพย์(ก.ล.ต.) ,นายอัสสเดช คงสิริ กรรมการและผู้จัดการ ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (ตลท.), ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล กรรมการรองผู้จัดการใหญ่ ธนาคารกรุงเทพ, รศ.ดร.วรประภา นาควัชระ อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ดำเนินรายการโดย นายทรงยศ บรรจงมณี ผู้ช่วยเลขาธิการ สายธุรกิจจัดการลงทุน สำนักงาน ก.ล.ต.
ดร.กอบศักดิ์ ภูตระกูล กล่าวว่า แม้ภาพรวมจะดูเหมือนก้าวเข้าสู่ระบบดิจิทัลแล้ว แต่ในความเป็นจริงโครงสร้างพื้นฐานและการดำเนินงานของตลาดทุนไทยเพิ่งปรับตัวไปได้เพียง 40% เท่านั้น และยังมีเส้นทางอีกยาวไกล เนื่องจากอุปสรรคสำคัญคือข้อกฎหมายและกระบวนการจัดเก็บเอกสารที่ยังคงติดอยู่ในรูปแบบอนาล็อก ส่งผลให้การผลักดันระบบไร้ใบหุ้น (Scripless) เต็มรูปแบบยังไม่สามารถเกิดขึ้นได้จริง
ผู้ประกอบการในตลาดทุนจำเป็นต้องเร่งปรับโครงสร้างองค์กรให้มีดิจิทัลเป็นหัวใจหลักและนำ AI มาขับเคลื่อนธุรกิจอย่างจริงจัง เพราะปัจจุบันโลกการลงทุนได้เชื่อมต่อกันเป็นตลาดเดียวทั้งโลก (Single Capital Market) ทำให้ผู้ประกอบการแบบดั้งเดิมกำลังเผชิญกับคู่แข่งรายใหม่อย่างศูนย์ซื้อขายสินทรัพย์ดิจิทัลที่มีฐานผู้เล่นสูงถึง 3-4 ล้านราย ซึ่งใกล้เคียงกับฐานนักลงทุนในตลาดหุ้นปกติ ภาคธุรกิจจึงไม่อาจขีดเส้นแบ่งระหว่างโลกเก่ากับโลกอนาคตได้อีกต่อไป แต่ต้องหลอมรวมให้เป็นเนื้อเดียวกัน ควบคู่ไปกับการเตรียมเกราะป้องกันและบัฟเฟอร์ให้พร้อมรับมือกับความผันผวนระดับความเร็วแสงจากวิกฤตในต่างประเทศที่อาจส่งแรงกระเพื่อมและแรงเทขายเข้ามาถล่มตลาดหุ้นไทยได้ตลอดเวลาแม้พื้นฐานภายในประเทศจะยังแข็งแกร่ง โดยสิ่งที่จะเป็นสกุลเงินสำคัญที่สุดในการอยู่รอดก็คือความเชื่อมั่น (Trust) ซึ่งการที่หน่วยงานกำกับดูแลอย่างสำนักงาน ก.ล.ต. ยกระดับกฎเกณฑ์และนำเทคโนโลยีมาใช้ตรวจสอบให้เข้มข้นขึ้น ถือเป็นกลไกสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ตลาดทุน
วันนี้ โมเดล AI มีการพัฒนาและเปิดตัวรุ่นใหม่ในทุก ๆ 10 วัน ทำให้องค์กรธุรกิจต้องเตรียมความพร้อมอย่างเร่งด่วน แต่ปัญหาสำคัญในขณะนี้คือผู้ประกอบการส่วนใหญ่เพิ่งนำ AI มาใช้งานในระดับเบื้องต้นมาก หรือเปรียบเสมือนการใช้ศักยภาพของ AI เพียง 10% เท่านั้น ทั้งที่ AI มีขีดความสามารถเทียบเท่านักเรียนระดับเกรด A+ แต่กลับถูกใช้งานเพียงระดับเกรด D โดยปัจจัยสำคัญที่จะทำให้องค์กรใช้ AI ได้เต็มประสิทธิภาพคือเรื่องของการบริหารจัดการข้อมูล เพราะแม้ปัจจุบันบริษัทหลักทรัพย์ (บล.) และบริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุน (บลจ.) จะจัดเก็บข้อมูลในรูปแบบดิจิทัลแล้ว แต่ข้อมูลเหล่านั้นยังไม่สามารถเชื่อมโยงหรือสื่อสารกันได้เนื่องจากอยู่คนละรูปแบบ
ดร.กอบศักดิ์ กล่าวว่า หัวใจสำคัญที่สุดในการรับมือกับการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีคือการสร้างนวัตกรรม เพราะในโลกยุคใหม่ที่เต็มไปด้วยเทคโนโลยีและผลิตภัณฑ์ทางการเงินที่ซับซ้อน โอกาสทางธุรกิจเปิดกว้างอย่างมหาศาล องค์กรธุรกิจจึงไม่อาจหยุดนิ่งหรือทำงานในรูปแบบเดิมได้อีกต่อไป โดยกล่าวทิ้งท้ายอย่างตรงไปตรงมาว่า ในยุคที่เทคโนโลยีขับเคลื่อนไปข้างหน้าอย่างรวดเร็ว คนที่อยู่เหมือนเดิมคือคนที่จะจากไป ดังนั้นผู้ประกอบการและบุคลากรในตลาดทุนจึงต้องเร่งนำเทคโนโลยีมาสร้างสรรค์บริการและผลิตภัณฑ์ใหม่ ๆ เพื่อตอบโจทย์นักลงทุนยุคดิจิทัลอย่างทันท่วงที
พร้อมกับ ได้เสนอแนวคิดการสร้างโครงการ Digital Wallet สำหรับตลาดทุน โดยให้หน่วยงานกำกับดูแลเข้ามาเป็นแกนกลางในการจัดระเบียบโครงสร้างข้อมูล เพื่อรวบรวมข้อมูลการลงทุนและธุรกรรมทั้งหมดของนักลงทุนจากทุก บล. และ บลจ. มาไว้ในระบบเดียวอย่างเป็นระเบียบ ควบคู่ไปกับการเชื่อมโยงผลลัพธ์จาก AI เข้าสู่กระบวนการตัดสินใจและระบบการทำงานจริง
ในอนาคตอันใกล้ AI จะเข้ามามีบทบาทสำคัญในการยกระดับตลาดทุนไทยหลายด้าน ทั้งการช่วยวิเคราะห์หุ้นขนาดเล็กที่เคยมีข้อจำกัดด้านต้นทุนและบุคลากร การตรวจจับพฤติกรรมการหลอกลวงลงทุนที่แอบอ้างบุคคลมีชื่อเสียงหรือเสนอผลตอบแทนสูงเกินจริงระดับ 30% รวมถึงการช่วยบริหารจัดการพอร์ตการลงทุนได้อย่างเป็นระบบ โดยทิ้งท้ายว่าทักษะที่สำคัญที่สุดของบุคลากรในอนาคตก็คือทักษะการสื่อสารและตั้งคำถามกับ AI ให้เกิดประโยชน์สูงสุด
ด้าน รศ.ดร.วรประภา นาควัชระ กล่าวว่า บทบาทของ AI ในฐานะดาบสองคมที่เข้ามาพลิกโฉมพฤติกรรมในตลาดทุน โดยเปรียบเทียบว่า AI ช่วยให้คนทั่วไปเข้าถึงการลงทุนได้ง่ายและทั่วถึงมากขึ้น เสมือนนักศึกษาที่เดิมไม่เข้าใจเนื้อหาเลยในระดับเกรด D สามารถใช้ AI ช่วยตอบคำถามจนขยับขึ้นมาอยู่ในระดับเกรด B ได้ แต่ปรากฏการณ์ดังกล่าวกลับแฝงไปด้วยความเสี่ยงสำคัญจากการเกิดพฤติกรรมแห่ตามกัน (Herding Behavior) เนื่องจากโมเดล AI มักดึงข้อมูลที่มีความถี่สูงหรือถูกพูดถึงมากที่สุดมาประมวลผล ทำให้เมื่อนักลงทุนกลุ่มใหญ่ถาม AI ในเรื่องเดียวกัน ก็จะได้คำตอบและคำแนะนำที่คล้ายคลึงกันจนนำไปสู่การตัดสินใจซื้อหรือขายในทิศทางเดียวกันพร้อม ๆ กัน ซึ่งอาจสร้างความเสี่ยงเชิงระบบต่อภาพรวมตลาดทุนได้
นอกจากนี้ กลุ่มผู้แนะนำการลงทุนรุ่นใหม่ในบริษัทหลักทรัพย์หรือบริษัทจัดการกองทุนที่พึ่งพา AI ในการตอบคำถามลูกค้าโดยขาดประสบการณ์จริงก็อาจเผชิญความเสี่ยงเช่นเดียวกันหากไม่มีการต่อยอดองค์ความรู้
ดังนั้น การใช้ AI ให้เกิดประโยชน์สูงสุดและสร้างความแตกต่างในโลกการลงทุน นักลงทุนและบุคลากรในตลาดทุนจึงจำเป็นต้องสร้างมูลค่าเพิ่มต่อยอดจากข้อมูลที่ AI สรุปมาให้ ด้วยการตั้งคำถาม ตรวจสอบความถูกต้อง และวางกลยุทธ์ที่แตกต่าง เพื่อให้สามารถแข่งขันและเติบโตได้อย่างยั่งยืนในตลาดทุนยุคใหม่
แม้ AI จะทำงานได้ดีในรูปแบบปกติ แต่หากเกิดสถานการณ์ที่อยู่นอกเหนือแพทเทิร์นเดิมแล้วผู้ใช้งานไม่มีความรู้พื้นฐานที่แน่นพอ ก็อาจนำไปสู่การตัดสินใจหรือให้คำแนะนำที่ผิดพลาดได้ ซึ่งจากการวิจัยพบว่าการใช้งาน AI ส่งผลให้คลื่นสมองทำงานน้อยลงจริง จึงได้ริเริ่มนำกิจกรรมที่เรียกว่า AI Detox มาใช้ในการเรียนการสอน โดยให้นักศึกษาปิดโทรศัพท์มือถือและอุปกรณ์ดิจิทัลทั้งหมด แล้วใช้ตัวต่อเลโก้ในการระดมสมองสร้างแบบจำลองระบบเศรษฐกิจ ซึ่งผลลัพธ์ที่ได้มีความหลากหลายและสร้างสรรค์ แตกต่างจากการใช้ AI ที่มักให้คำตอบคล้ายคลึงกันตามข้อมูลบนอินเทอร์เน็ต พร้อมเปรียบเทียบว่าการหยุดใช้ AI เพื่อฝึกสมองคิดเองเป็นระยะ เปรียบเสมือนการเจริญสติที่ต้องอาศัยวินัยส่วนบุคคลในการฝึกฝนเพื่อให้สมองยังคงตื่นตัวอยู่เสมอ
รศ.ดร.วรประภา กล่าวว่า ความเสี่ยงรูปแบบใหม่ในยุคของ Agentic AI หรือปัญญาประดิษฐ์ที่สามารถคิดและตัดสินใจดำเนินการแทนมนุษย์ได้เอง ซึ่งกำลังเข้ามาเป็นหนึ่งในผู้เล่นของระบบนิเวศตลาดทุน ทำให้จำเป็นต้องมีกรอบการกำกับดูแลที่ชัดเจนว่าหาก AI ทำงานผิดพลาดหรือกระทำสิ่งที่อยู่นอกเหนือขอบเขต ใครจะเป็นผู้รับผิดชอบ อีกทั้งแม้บางองค์กรจะไม่ได้ใช้งาน Agentic AI โดยตรง แต่หากอยู่ในระบบนิเวศเดียวกัน ก็อาจได้รับผลกระทบหาก AI ของคู่ค้าหรือบุคคลอื่นถูกใช้เป็นเครื่องมือในการเจาะระบบ
นอกจากนี้ ยังได้ยกกรณีศึกษาการแฮกระบบแพลตฟอร์มคริปโทเคอร์เรนซีระดับโลกอย่าง Binance ที่สะท้อนให้เห็นว่าแฮกเกอร์ไม่ได้โจมตีผ่านช่องทางออนไลน์เพียงอย่างเดียว แต่ใช้วิธีหลอกลวงบุคลากรในโลกออฟไลน์ เช่น การหลอกสัมภาษณ์งานเพื่อล้วงข้อมูล แล้วนำข้อมูลนั้นมาเจาะระบบออนไลน์ควบคู่กัน ดังนั้นการสร้างความตระหนักรู้ให้กับบุคลากรตั้งแต่ระดับพื้นฐานจึงมีความสำคัญไม่แพ้การป้องกันด้วยเทคโนโลยีขั้นสูง
นายอัสสเดช คงสิริ กล่าวว่า ปัจจุบันเรื่องความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์ถือเป็นความท้าทายอันดับต้น ๆ ที่มีการติดตามอย่างใกล้ชิด เพราะหากระบบไม่มีเสถียรภาพในการเก็บรักษาข้อมูลและปกป้องทรัพย์สินของผู้เกี่ยวข้อง ความเชื่อมั่นที่สร้างสมมาอาจพังทลายลงอย่างรวดเร็ว
จากการติดตามสถานการณ์พบว่าการโจมตีทางไซเบอร์ส่วนใหญ่มักเกิดขึ้นในช่วงวันเสาร์-อาทิตย์ หรือวันหยุดนักขัตฤกษ์ ทำให้ทีมงานด้านความปลอดภัยของตลาดหลักทรัพย์ฯ ต้องทำงานหนักและเฝ้าระวังตลอด 24 ชั่วโมง
พร้อมย้ำว่าการป้องกันความเสี่ยงในยุคใหม่ไม่อาจทำได้โดยหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่งเพียงลำพัง ไม่ว่าจะเป็นตลาดหลักทรัพย์ฯ หรือสำนักงาน ก.ล.ต. แต่จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือกันทั้งอุตสาหกรรมตลาดทุน ควบคู่กับการลงทุนทดสอบระบบและให้ความรู้แก่ผู้ประกอบการอย่างต่อเนื่อง
ศาสตราจาร์ย ดร.พรอนงค์ บุษราตระกูล กล่าวว่า หากธนาคารพาณิชย์หรือบริษัทหลักทรัพย์ของไทยไม่ขยับตัว ในอนาคตสถาบันการเงินสัญชาติไทยแท้ ๆ อาจเหลือเพียงธนาคารแห่งประเทศไทยเท่านั้น และอาจไม่มีหน่วยงานภายใต้การกำกับดูแลที่เป็นของคนไทยเหลืออยู่อีกเลย
อย่างไรก็ตาม ก.ล.ต. ไม่ได้มุ่งหวังเพียงความเจริญรุ่งเรืองของตลาดทุนไทยหรือตลาดสินทรัพย์ดิจิทัลเพียงลำพัง แต่ต้องการผลักดันให้ตลาดทุนทำหน้าที่เป็นกลไกหลักในการระดมทุนสำหรับทั้งธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) รวมถึงธุรกิจขนาดใหญ่ เพื่อนำไปสร้างกิจกรรมทางเศรษฐกิจจริง (Real Sector) และสร้างความมั่งคั่งให้กับประชาชนคนไทยอย่างทั่วถึง
ท่ามกลางความซับซ้อนของตลาดทุนในปัจจุบัน แม้หน่วยงานกำกับดูแลและผู้ประกอบการจะต้องนำเทคโนโลยีและปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามาเป็นเครื่องมือช่วยในการทำงานและติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด ถึงขั้นที่ผู้บริหารต้องตื่นมาตรวจสอบความเคลื่อนไหวของตลาดตั้งแต่ช่วงตี 3 ถึงตี 4 ร่วมกับตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (ตลท.) แต่เทคโนโลยีก็เป็นเพียงตัวช่วยเท่านั้น
ท้ายที่สุดแล้วบุคลากรและนักวิจัยที่เป็นมนุษย์ยังคงเป็นหัวใจหลักในการวิเคราะห์และตัดสินใจ
พร้อมกับเน้นย้ำถึงบทบาทสำคัญของเวทีสัมมนาวิชาการและงานวิจัยในการนำมาใช้กำหนดทิศทางนโยบายของตลาดทุน โดยได้ยกตัวอย่างความร่วมมือระหว่าง ก.ล.ต. และ ตลท. ในการปรับปรุงเกณฑ์ช่วงราคาซื้อขาย หรือ Tick Size ซึ่งเกิดจากผลการศึกษาวิจัยที่พบว่าโครงสร้าง Tick Size เดิมของประเทศไทยส่งผลให้ส่วนต่างราคาเสนอซื้อและเสนอขาย (Spread) กว้างเกินไป ทำให้ต้นทุนทางการเงินของตลาดทุนไทยสูงกว่าตลาดที่พัฒนาแล้วในภูมิภาค จึงนำไปสู่การออกแบบและปรับปรุงเกณฑ์ใหม่เพื่อเพิ่มสภาพคล่องและลดต้นทุนให้แก่ผู้ลงทุน
โดยยอมรับว่าการออกมาตรการใหม่ ๆ อาจเผชิญกับจังหวะเวลาที่ท้าทายและมีเสียงวิพากษ์วิจารณ์จากตลาดบ้าง แต่สิ่งสำคัญคือทุกฝ่ายต้องมองไปที่เป้าหมายหลักของมาตรการว่าบรรลุวัตถุประสงค์หรือไม่ ซึ่งหากยังไม่ตอบโจทย์ทาง ก.ล.ต. ก็พร้อมที่จะประเมินผลและปรับปรุงทิศทางร่วมกันอย่างต่อเนื่อง
ทั้งนี้ การสร้างความเชื่อมั่นให้กับตลาดทุนไทยและตลาดสินทรัพย์ดิจิทัลจะเกิดขึ้นได้จริง ต้องอาศัยพลังความร่วมมือของระบบนิเวศทั้งหมดอย่างเป็นระบบ ทั้งภาคการศึกษาและนักวิจัยที่ต้องผลิตงานวิจัยคุณภาพและบุคลากรที่มีศักยภาพป้อนเข้าสู่อุตสาหกรรม ผู้ประกอบการภาคธุรกิจที่ต้องดำเนินธุรกิจด้วยความรับผิดชอบและเร่งพัฒนานวัตกรรม รวมถึงหน่วยงานกำกับดูแลอย่าง ก.ล.ต. และ ตลท. ที่ทำหน้าที่เป็นด่านหน้าในการกำกับดูแลอย่างเหมาะสม เพื่อให้เกิดความสมดุลระหว่างการพัฒนาตลาดและการคุ้มครองผู้ลงทุนอย่างยั่งยืน
