โดย….สาธิต บวรสันติสุทธิ์, CFP นักวางแผนการเงิน
เวลาคุยเรื่องการเงิน จากประสบการณ์เรื่องที่คนให้ความสนใจมากที่สุด ก็คือ เรื่องภาษี กับเรื่องผัวเมีย อย่างเช่น ผัวซื้อบ้านให้เมียน้อย เมียหลวงทวงคืนได้มั๊ย หรือ ผัวตายมีหนี้อยู่ หนี้นั้นจะเกี่ยวพันมาถึงสินสมรสมั๊ย ฯลฯ
จริงๆ ก็เป็นเรื่องที่น่าสนใจจริงๆ เพราะเป็นเรื่องใกล้ตัวมากๆ ก็เลยค้นหาข้อมูลมาคุยให้ฟังกันนะ
เอาอย่างแรกเลย ก็คือ เรื่อง “หนี้” อันไหนเป็นหนี้ส่วนตัว อันไหนเป็นหนี้สมรส
หนี้ส่วนตัวและหนี้สมรสตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1490 มีความแตกต่างกันอย่างชัดเจนทั้งในแง่ของความรับผิดชอบและการบังคับคดี ดังนี้ครับ:
1.หนี้ส่วนตัว (ไม่ใช่หนี้ร่วม) คือ หนี้ที่เกิดขึ้นจากตัวบุคคลฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงลำพัง คู่สมรสอีกฝ่ายไม่ต้องร่วมรับผิดชอบ หลักๆ คือ หนี้ที่เกิดขึ้น ก่อนจดทะเบียนสมรส แต่ก็มีหนี้บางอย่างแม้จะเกิดหลังจดทะเบียนสมรส ก็เป็นหนี้ส่วนตัว ได้แก่
-
• หนี้เพื่อประโยชน์ส่วนตัว: กู้เงินมาใช้จ่ายคนเดียวโดยไม่ได้ใช้เพื่อครอบครัว
-
• หนี้การพนันหรืออบายมุข: หนี้สินที่เกิดจากเล่นการพนันหรือเที่ยวเตร่ส่วนตัว
-
• หนี้ทำละเมิด: ค่าเสียหายจากคดีความหรือการทำละเมิดของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
-
• หนี้ค้ำประกันส่วนตัว: ค้ำประกันให้คนอื่นโดยที่คู่สมรสไม่ได้เซ็นยินยอม
-
• หนี้กู้ให้บุคคลภายนอก: กู้เงินมาแล้วให้คนอื่นยืมต่อเพื่อประโยชน์ส่วนตัว
• การบังคับชำระหนี้ (การยึดทรัพย์):
-
o เจ้าหนี้ต้องบังคับคดียึดจากสินส่วนตัว>ของผู้ก่อหนี้ก่อน
-
o หากไม่พอชำระหนี้ ถึงจะยึดจากสินสมรส ได้ แต่ต้อง “กันส่วนครึ่งหนึ่ง” ไว้ให้แก่คู่สมรสฝ่ายที่ไม่ได้รับผิดชอบหนี้ด้วย
2. หนี้สมรส (หนี้ร่วม) คือ หนี้ที่สามีและภริยาต้องร่วมกันรับผิดชอบตามกฎหมาย (มาตรา 1490) หลักๆ ก็คือ หนี้ที่เกิดหลังจดทะเบียนสมรส ได้แก่:
-
o หนี้เกี่ยวกับการจัดการบ้านเรือน, ค่าใช้จ่ายในครัวเรือน, ค่าอาหาร, ค่าเล่าเรียน หรือค่ารักษาพยาบาลของบุตรและคนในครอบครัว
-
o หนี้ที่เกี่ยวข้องกับสินสมรส เช่น กู้เงินมาต่อเติมบ้าน หรือซื้อที่ดินที่เป็นสินสมรส
-
o หนี้ที่เกิดจากการทำธุรกิจ หรือการงานที่ทำร่วมกัน
-
o หนี้ที่ฝ่ายหนึ่งก่อขึ้นเพื่อประโยชน์ตนฝ่ายเดียว แต่อีกฝ่ายได้ทำสัตยาบัน (เช่น เซ็นยินยอม เซ็นกู้ร่วม หรือลงชื่อเป็นพยานในสัญญากู้)
• การบังคับชำระหนี้ (การยึดทรัพย์):
-
o เจ้าหนี้สามารถบังคับคดี (ยึดทรัพย์) ได้จากทั้งสินส่วนตัวของผู้ก่อหนี้ และ สินสมรส ทั้งหมด โดยคู่สมรสอีกฝ่ายไม่สามารถขอกันส่วนครึ่งหนึ่งได้
สามีกู้ซื้อบ้าน ภรรยาไม่รู้เรื่อง
ทีนี้ ก็มาถึงคำถามที่ถามกันทุกทีเวลาคุยเรื่องนี้ คือ สามีแอบกู้เงินซื้อบ้านให้เมียน้อย เมียหลวงต้องรับผิดชอบหนี้ตัวนี้ด้วยหรือไม่ ในทางกฎหมายและแนวคำพิพากษาศาลฎีกา การกู้ซื้อบ้านในระหว่างสมรสโดยที่คู่สมรสไม่ได้เซ็นยินยอมและไม่ได้รับรู้ มีแนวทางและผลกระทบสำคัญดังนี้ครับ:
1. สถานะของ “ตัวบ้าน” (สินสมรส)
แม้ว่าชื่อในสัญญากู้และการจดทะเบียนกรรมสิทธิ์ที่ดินจะเป็นของคู่สมรสเพียงฝ่ายเดียว แต่เนื่องจากเป็นการได้มาในระหว่างสมรส “บ้านและที่ดินหลังนี้จะตกเป็นสินสมรสทันที” ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ (ยกเว้นกรณีที่ คู่สมรสคุณสามารถพิสูจน์ได้ว่าใช้เงิน “สินส่วนตัว” ของเขาเองทั้งหมดมาซื้อโดยไม่ได้ใช้เงินที่หาได้ระหว่างสมรสเลย ซึ่งเกิดขึ้นได้ยาก)
ในทางกฎหมายเมียหลวงสามารถฟ้องเมียน้อยเพื่อ เรียกทรัพย์สินคืนมาเป็นสินสมรสได้ทั้งหมด (ไม่ใช่แค่ครึ่งเดียว) โดยอ้างอิงตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกา (เช่น ฎีกาที่ 3582/2564 และ ฎีกาที่ 139/2569) ซึ่งมีหลักกฎหมายและวิธีการจัดการแยกออกเป็น 2 รูปแบบตามวิธีการซื้อบ้าน ดังนี้ครับ:
-
รูปแบบที่ 1: สามีซื้อบ้านเป็นชื่อตัวเองก่อน แล้วแอบ “โอนยกให้” เมียน้อยทีหลัง
-
• หลักกฎหมาย: บ้านที่ซื้อหลังจดทะเบียนสมรสถือเป็น สินสมรส การที่สามีจะยกอสังหาริมทรัพย์ที่เป็นสินสมรสให้บุคคลอื่นโดยเสน่หา จะต้องได้รับความยินยอมจากภริยาก่อน ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1476 (5)
-
• แนวทางฟ้องคืน: เมียหลวงสามารถฟ้อง “ขอเพิกถอนนิติกรรมการให้” ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1480 เพื่อให้ศาลสั่งยกเลิกชื่อของเมียน้อยในโฉนด และดึงบ้านหลังนั้นกลับมาเป็นสินสมรสร่วมกันตามเดิม
-
รูปแบบที่ 2: สามีใช้เงินสด (สินสมรส) ไปซื้อบ้านและใส่ชื่อเมียน้อยตั้งแต่แรก
-
• หลักกฎหมาย: เนื่องจากตัวบ้านเป็นชื่อของเมียน้อยและซื้อจากบุคคลภายนอก (โครงการ/เจ้าของเดิม) เมียหลวงอาจจะฟ้องเพิกถอนโฉนดตรงๆ ไม่ได้ แต่ >>”เงิน” ที่สามีนำไปดาวน์หรือไปผ่อนบ้านนั้นคือเงินสินสมรส>> ซึ่งตามกฎหมายสามีไม่มีสิทธินำเงินส่วนรวมไปให้เมียน้อยโดยที่เมียหลวงไม่ยินยอม
-
• แนวทางฟ้องคืน: เมียหลวงสามารถฟ้องเมียน้อยเพื่อ“เรียกคืนเงินสินสมรสทั้งหมด” ที่สามีจ่ายไปเพื่อบ้านหลังนี้ (ค่างวด ค่าดาวน์ ทั้งหมด) เมื่อศาลสั่งให้เมียน้อยคืนเงิน แล้วเมียน้อยไม่มีเงินสดมาคืน เมียหลวงก็สามารถนำเจ้าพนักงานบังคับคดีไป ยึดบ้านหลังนั้นมาขายทอดตลาด เพื่อเอาเงินกลับคืนมาได้เช่นกัน
เงื่อนไขเรื่อง “อายุความ” (สำคัญมาก)
กฎหมายกำหนดว่าคุณต้องฟ้องเพิกถอนหรือเรียกคืนทรัพย์สินภายใน:
-
1. 1 ปี นับแต่วันที่ “รู้เรื่อง” ว่ามีการแอบโอนหรือซื้อบ้านให้กัน
-
2. หรือภายใน 10 ปี นับแต่วันที่พวกเขา “ทำนิติกรรม” (แอบโอน/ซื้อ)
2. สถานะของ “หนี้กู้ซื้อบ้าน” (หนี้ส่วนตัว หรือ หนี้ร่วม?)
การกู้เงินซื้อบ้านโดยคู่สมรสไม่ได้เซ็นยินยอม มักจะถูกพิจารณาตามพฤติกรรมและการใช้งานจริง แยกออกเป็น 2 กรณี:
-
• กรณีที่ 1: กลายเป็น “หนี้ร่วม” (คู่สมรสต้องร่วมรับผิดชอบ)
o เงื่อนไข: หากบ้านหลังนั้นซื้อมาเพื่อเป็น “ที่อยู่อาศัยของครอบครัว” (ลูก และคู่สมรสย้ายเข้าไปอยู่ร่วมกัน หรือใช้ชีวิตร่วมกันในบ้านหลังนั้น)
o ผลทางกฎหมาย: ศาลมักจะตีความว่าเป็น “หนี้เกี่ยวแก่การจัดการบ้านเรือนและจัดหาสิ่งจำเป็นสำหรับครอบครัว” หรือ “หนี้ที่เกี่ยวข้องกับสินสมรส” ตาม ป.พ.พ. มาตรา 1490 ส่งผลให้คู่สมรสต้องร่วมรับผิดชอบในหนี้นั้นด้วย แม้ตอนแรกจะไม่รู้เห็นหรือไม่ได้เซ็นชื่อก็ตาม
-
• กรณีที่ 2: เป็น “หนี้ส่วนตัว” ของผู้กู้ฝ่ายเดียว (คู่สมรสไม่ต้องรับผิดชอบ)
-
o เงื่อนไข: หากผู้กู้แอบไปกู้ซื้อบ้านเพื่อประโยชน์ส่วนตัวของเขาเอง เช่น ซื้อให้บุคคลอื่นอยู่ (เช่น เมียน้อย หรือญาติพี่น้องของเขาโดยที่คุณไม่ยินยอม) หรือซื้อเพื่อเก็งกำไรส่วนตัว โดยที่ตัวคู่สมรสเองไม่เคยเข้าไปเกี่ยวข้อง ไม่เคยย้ายไปอยู่ และไม่ได้ประโยชน์ใดๆ จากบ้านหลังนั้นเลย
-
o ผลทางกฎหมาย: หนี้ก้อนนี้จะตกเป็น “หนี้ส่วนตัว” ของผู้กู้ฝ่ายเดียว
สิ่งที่ต้องระวังและตรวจสอบเร่งด่วน
-
1. มีการปลอมแปลงลายเซ็นหรือไม่?
-
o โดยปกติแล้ว ธนาคารส่วนใหญ่จะไม่ปล่อยกู้ให้คนที่มีสถานะ “สมรส” หากไม่มีหนังสือยินยอมจากคู่สมรส
-
o หากผู้กู้ๆผ่านโดยที่คู่สมรสไม่รู้เรื่องเลย เป็นไปได้ว่า 1) เขาแจ้งสถานะกับธนาคารว่าเป็น “โสด” หรือ 2) มีการปลอมแปลงลายเซ็นของคู่สมรสในใบยินยอมคู่สมรส ซึ่งหากมีการปลอมลายเซ็น คู่สมรสสามารถแจ้งความดำเนินคดีอาญาและปฏิเสธความรับผิดชอบในหนี้นั้นได้
-
2. ความเสี่ยงหากผ่อนไม่ไหว
-
o ถ้าบ้านหลังนี้ถูกฟ้องยึดและขายทอดตลาดแล้ว เงินยังไม่พอจ่ายหนี้ (ส่วนต่างที่เหลือ):
-
หากศาลมองว่าเป็น หนี้ร่วม (ซื้อเพื่อครอบครัว): ธนาคารสามารถตามมายึดทรัพย์สินอื่นๆ ที่เป็นสินสมรส หรือสินส่วนตัวของคู่สมรสเพื่อชดใช้หนี้ได้
-
หากศาลมองว่าเป็น หนี้ส่วนตัว: ธนาคารจะยึดได้เพียงสินส่วนตัวของเขา และสินสมรสได้เพียง “ครึ่งเดียว” (ในส่วนของเขา) เท่านั้น จะมายึดสินส่วนตัวของคู่สมรสไม่ได้
———————————————————————————————————————————————————–
